Filosofen van de Universiteit Utrecht hebben samen met een Duitse softwareontwikkelaar een zoekmachine gebouwd die indexeert welke woorden vaak samen worden gebruikt.

De zoekmachine leert zo associëren en kan daardoor relevante zoekresultaten leveren, waarin de oorspronkelijke zoekterm helemaal niet hoeft voor te komen.

De zoekmachine (ANNH, Associative neural networks for the humanities) is gebaseerd op neurale netwerken die ook de basis vormen van de hersenen. In de hersenen zijn zenuwcellen (neuronen) met elkaar verbonden via synapsen. Op dezelfde manier zijn de onderdelen van een tekst met elkaar verbonden via de woorden in die teksten. Deze associaties zorgen voor inhoudelijk relevante resultaten.

Systeem maakt zelf associaties

Een belangrijk verschil met al bestaande systemen om grote hoeveelheden tekst te analyseren is dat het nieuwe systeem geen informatie vooraf nodig heeft over de te doorzoeken teksten. Het zoeksysteem bepaalt de informatiewaarde van elk woord door te kijken hoe vaak het woord voorkomt in de doorzochte teksten en met welke andere woorden het samen wordt gebruikt. Op basis daarvan maakt het systeem zelf associaties, afhankelijk van de teksten. Een zoekopdracht kan resultaten (associaties) opleveren waarin de oorspronkelijke zoekterm helemaal niet voorkomt. Ook kan een zoekopdracht binnen één werk van een auteur heel andere resultaten opleveren dan diezelfde zoekopdracht binnen zijn gehele oeuvre.

Teksten dateren

De zoekmachine is een belangrijke aanwinst voor de tekst- en editiewetenschap, waar de techniek voor ontwikkeld is. Traditionele vragen uit dit vakgebied, bijvoorbeeld over de datering of het auteurschap van een tekst, kunnen nu met behulp van de computer worden beantwoord. Op dit moment worden de volledige werken van de filosofen René Descartes, Johann Gottlieb Fichte, Friedrich Wilhelm Joseph Schelling en Immanuel Kant aan het systeem toegevoegd. De onderzoekers willen de komende tijd nog veel meer teksten gaan toevoegen.